feminizm

Być kobietą w Afryce…

447fc1eb6f1f6464a6e3341d1031ee0bProblemów kobiet w Afryce jest znacznie więcej niż w Polsce. W wielu afrykańskich państwach obok braku odpowiedniej opieki medycznej, edukacji, niskiego statusu społecznego dochodzą przesądy i tradycja, jednak… kobietę w Afryce się szanuje – jako matkę, rodzicielkę, źródło mądrości, doświadczenia, a przede wszystkim życia, o czym świadczą choćby tradycyjne rzeźby przedstawiające Matki, Przodkinie i Nestorki.
 
1111Obok tak strasznych praktyk, jak ekscyzja (wyrzezanie zewnętrznych narządów płciowych, w całości lub częściowo – ekscyzja klitoris), o których mogliście pewnie słyszeć z książki lub filmu o modelce Waris Dirie („Kwiat pustyni”), istnieje też problem wydawania za mąż młodych dziewcząt, które matkami zostają w wielu kilkunastu lat. Ich ciało nie jest jeszcze w pełni dojrzałe. Jednak dziecko jest w Afryce największą wartością, podobnie jak Kobieta, która wydała je na świat. W Polsce Kobieta i jej płodność jest obiektem podszytych ideologią i hipokryzją władz i Kościoła (polskiego) praktyk, zagrywek politycznych, a działalność ruchów pro-life nie ma nic wspólnego z życiem, ani z szacunkiem do drugiego człowieka i jego prawa do wolności i ochrony życia.

 

wangechi_mutu_indurated (1)W wielu afrykańskich społeczeństwach przedkolonialnych to kobiety strzegły tradycji plemiennych, funkcjonował tam matriarchat i matrylinearyzm, ponieważ…. ojców można mieć wielu, ale matkę-rodzicielkę ma się tylko jedną. Wiele zachowanych do dziś rzeźb ludów Aszanti, Fante, Senufo, Joruba czy Dan przedstawiają postaci kobiece karmiące lub noszące na plecach dziecko. W Muzeum Etnograficznym w Dreźnie znajduje się piękny egzemplarz rzeźby ludu Tikar przedstawiający kobietę brzemienną (Loth 1988: poz. 58), podobne tworzy lud Bamileke z Kamerunu. Lud Joruba praktykował wykonywanie masek ciała, przedstawiającego brzuch ciężarnej kobiety, w której tradycyjnie tańczyli mężczyźni. Taka maska stała się inspiracją dla jednej z amerykańskich artystek współczesnych Sherrie Levine (Body Mask, 2007, brąz, 52,2 x 24,1 x 14,6 cm, Collezione Sandretto Re Rebaudengo, Torino), której wykonaną w brązie „imitację” widziałam w toruńskim Centrum Sztuki Współczesnej kilka lat temu na wystawie Gdy rozum śni… (2013). Lud Aszanti i Fante tworzą laleczki płodności akuaba, mające przynieść kobiecie szczęśliwą ciążę i poród, a które stały się dziś ponadafrykańskim symbolem i… popularną pamiątką dla turystów (Baka-Theis 2009).

 

cd2642221e4450e158801ccbb5e53677W dziełach sztuki współczesnej problem kobiecości także jest mocno obecny, nie tylko w dziełach artystek związanych z kręgami feministycznymi  czy lesbijskimi. Problem ekscyzji czy tabu budowanego wokół kobiecych narządów płciowych stanowi ważny punkt dla Kenijki Wangechi Mutu, która w serii Le noble savage wykorzystała dziewiętnastowieczne litografie medyczne, przedstawiające kobiece narządy płciowe, które stały się elementem jej wykonanych techniką kolażu portretów kobiecych, do których wykorzystała wycinki z czasopism modowych, pornograficznych oraz krajobrazów drukowanych na łamach National Geographic. Mutu podjęła problem dekonstukcji kobiecego ciała, ciała czarnych kobiet, które wciąż okryte jest tabu i podlega zwierzchnictwu mężczyzn. Ciało kobiece jest też ważnym elementem twórczości  Tracey Rose, dla której jest ono medium artystycznym wykorzystywanym w performance’ach, poruszających problem statusu kobiet we współczesnym społeczeństwie afrykańskich.  Rose wraz z Marcią Kure ,Miriam Syowią Kyambi i Valerią Oke spotkały się na ważnej wystawie „Body Talk: Feminism, Sexuality and the Body in the Work of Six African Women Artists”, która odbyła się w Galerii Wiels w Brukseli wiosną zeszłego roku, na której starano się określić czym jest w Afryce feminizm, kobiecość i seksualność i jak funkcjonują one w kulturze; czy są narzędziem reprezentacji artystek? czy symbolem przemian społecznych? narzędziem politycznym? czy ciało jest konstrukcją, dekonstrukcją, modelem czy też samo w sobie jest tematem sztuki, manifestacją poglądów itd…

 

Miriam-Syowia-Kyambi-Fracture-I-2011-2014-6Wystawa była poruszająca, bardzo emocjonalna, szczególnie po performancie Fracture Miriam S. Kyambi (można obejrzeć go tu), która przy dźwiękach fortepianowej muzyki dokonywała przeobrażeń, od kobiety strojącej się przed lustrem po zamknięcie się w koszu obwiązanym barwnymi materiałami – symbolem postkolonialnej Afryki, z kobiety stała się elementem społecznym, ukrytym przed wzrokiem organizmem, duchem, ukrytym ciałem, które stąpa po glinianych garnkach (tradycyjnie wytwarzanych przez kobiety), rozbijając je gołymi stopami,  z który wylewała się symboliczna krew. Następnie upada, odarta ze swej animowości, wydobywa się z kosza, uwikłań kultury, i odziana w białą halkę wyciera „krew”. A potem… znowu zasiada przed lustrem, przybiera maskę, naciąga pończochy i znowu wchodzi w rolę kobiety kospomolitycznego świata. „Wchodzi” w rolę współczesnej kobiety przywdziewając czarny kostium i perukę; zmywa resztki krwi, wyciska szmaty w wodzie pozostawionej w aluminiowych wiadrach – symbolu globalizacji, który ukryty jest też w perłach na jej szyi. Performers Fracture opowiada zatem o kobiecie, która poszukuje własnego miejsca, tożsamości, która pragnie dowiedzieć się kim jest i czym są dla niej tradycja i współczesność przenikające się w wielu afrykańskich kulturach. Ile jest takich uwikłań w nas samych? W kobietach świata zachodniego?

 

Może dlatego nie mogę się nadziwić, że w moim, ponoć „cywilizowanym kraju”, wobec wydarzeń ostatnich dni tak łatwo jest żonglować kobiecością, płodnością, chęcią wpływania na określone we wciąż jeszcze zapisane w Konstytucji prawo do wolności światopoglądowej i religijnej oraz ochrony zdrowia. Nie jestem zwolenniczką aborcji, ale uważam, że każdy człowiek – czytaj: kobieta, ma prawo do własnych decyzji, które zgodne są z jej przekonaniami, wiarą lub jej brakiem, oraz prawem do godności i opieki medycznej, która nie zasłania się „klauzulą tzw. sumienia”. Wielu lekarzy zapewne używa „sumienia” by zamaskować braki wiedzy i doświadczenia, jest to im na rękę. Doświadczyłam takiego zachowania na własnej skórze, więc nie jest to pogląd wyssany z palca. Było to nie tylko wątpliwe „sumienie”, ale też brak szacunku do drugiego człowieka.

 

Może blog o sztuce współczesnej nie jest najlepszym miejscem na takie deklaracje, ale „sztuka społecznie zaangażowana” czy to afrykańska, czy jakakolwiek inna, to najlepszy dowód na to, że każdy ma prawo do wygłaszania własnych poglądów. Moje są takie.
Małgosia Baka-Theis
Bibliografia:
Baka-Theis Małgorzata, 2008, Laleczka-córeczka” – lalki płodności Akua’ba ludu Aszanti (Ghana) i inspiracje, [w:] Ciało symboliczne. Ciało medyczne. Ciało estetyczne. Materiały z Konferencji Naukowej zorganizowanej przez Sekcję Dawną Koła Naukowego Studentów Historii Sztuki Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, 22-23.02.2008 r., s. 7-26
Loth Heinrich, 1988, Kobieta w dawnej Afryce, Warszawa: WAiF

 

FacebookTwitterGoogle+WordPressBlogger Post

Mary SIBANDE

223750_600Mary Sibande urodziła się w 1982 roku w Barberton w Mpumalanga (RPA), mieszka i pracuje w Johannesburgu. Jest absolwentką Uniwersytetu w Johannesburgu (2007), a jej prace były prezentowane na wielu wystawach o randze międzynarodowej m.in. na 54 Biennale w Wenecji (2011). Jest laureatką wielu prestiżowych nagród m.in. Young Artist Standard Bank (2013). Prace Sibande znajdują się m.in. w kolekcjach Galerii Narodowej i Standard Bank South Africa,w Johannesburgu, Spencer Museum of Art, University of Kansas i Norton Museum of Art, Florida w Stanach Zjednoczonych.

Mary Sibande w swoich pracach podejmuje tematykę płci, klas społecznych i rasy. Tworzy rzeźbiarskie, pełnopostaciowe figury czarnoskórych kobiet, stanowiących alter ego artystki. Postać Sophie często przywdziewa żołnierskie fioletowe, turkusowe i niebieskie mundury, albo ukazana jest ogromnych sukniach, przypominających kobiece stroje białej burżuazji w RPA. Rzeźby-instalacje są także fotografowane, a artystka często sama wciela się w postać Sophie.

Wystawy indywidualne:

2015 – Johannes Stegmann Art Gallery, Bloemfontein, RPA
2015 – Durban Art Gallery, Durban,RPA
2014 – Standard Bank Gallery, Johannesburg, RPA
2014 – Musée Léon Driex, Saint Denis, la Réunion, Francja
2014 – Isiko South African National Gallery, Cape Town, RPA
2013 – Standard Bank Young Artist Award Exhibition, RPA
2013 – Dishman Art Museum, Lamar University, Beaumont, Texas, USA
2013 – Spencer Museum, University of Kansas, Kansas, USA
2010 – National Arts Festival, Grahamstown
2010 – Inner city Johannesburg, South Africa
2010 – Johannesburg City World Premier Annual Exhibition, Johannesburg, RPA
2009 – Gallery MOMO, Johannesburg, RPA
2006 – Gordart Gallery, Melville, Johannesburg, RPA

Film:
“MARY SIBANDE – About « The Purple Shall Govern », October 21, 2013”, 16 minut, Antonie Bergmeier, Cornelia Eichhorn, Musée d’art contemporain du Val de Marne (MAC VAL)

Bibliografia:
Ally Shireen, Colonial Anxtieties and Postkolonial Fantasies in the Figure of the  Maid, [in:] Colonization and Domestic Service: Historical and Contemporary Perspectives, ed. Victoria K. Haskins,Claire Lowrie, London 2014, p. 45-62
Dodd Alexandra, Dressed to thrill: the Victorian postmodern and counter-archival imaginings in the work of Mary Sibande, Critical Arts: A Journal of South-North Cultural Studies, 2010, Vol. 24, No. 3, p. 467-474
Foli Jessica, Socio-Cultural Aspects of Clothing: The Recreation of an Imagined Reality in Mary Sibande’s „Long Live the DEad Queen, [in:] Arts and Sustainable Development, ed. Patric Ebewo, Ingrid Stevens, Mzo Sirayi, Cambridge 2013, p. 372-387
Singer Alison E., „Sophie” reigns over dominant display practices: negotiating power in Mary Sibande’s installations, 2012
http://artthrob.co.za/Artists/Mary-Sibande.aspx

***
oprac. Małgosia Baka-Theis

Zbiór dzieł na Pinterest >>>

Biografie >>>

 

 

FacebookTwitterGoogle+WordPressBlogger Post

Wangechi MUTU

 

Wangechi-MutuWangechi Mutu urodziła się w 1972 roku w Nairobi (Kenia). Mieszka i pracuje w Nowym Jorku.Uprawia video art, tworzy instalacje i rzeźby. Jednak jest najbardziej znana z kolaży w których łączy rysunek (tusz, akwarela, akryl) z tradycyjnym stylem afrykańskim podejmując problem kobiecego ciała, tabu i statusu kobiet w społeczeństwach afrykańskich. Kształciła się w dziedzinie rzeźby na Yale University School of Art w New Haven (1996), na Cooper Union for the Advancement of the Arts and Science w Nowym Jorku (1991) oraz w United World College of the Atlantic w Wales w Wielkiej Brytanii. Jej prace wystawiane były m.in. na 56. Biennale w Wenecji (2015), Dak’art Bienniale (2014) oraz kilkudziesięciu wystawach zbiorowych w Stanach Zjednoczonych, Hiszpanii, Francji, Australii, Austrii czy Kenii.

Jej dzieła podszyte ideologicznie stanowią rodzaj prowokacji politycznej, wchodzą w dyskusję z problemem globalizacji i statusu kobiet oraz przemocy wobec nich. Artystka podejmuje także problem wojny, nielegalnego handlu organami, epidemii (ebola, AIDS). Mutu sięgając do czasopism modowych, pornograficznych, krajobrazów drukowanych na łamach National Geographic tworząc kolażowe postaci kobiet neguje konstrukt czarnego kobiecego ciała („Le noble savage”). Pozostając w konwencji zachodniej estetyki sięga do elementów zaczerpniętych z kultur etnicznych Afryki, podkreślając jednak wymiar erotyczny/seksualny kulturowej płci postaci.

Wystawy indywidualne (wybór):

2014 – Nguva na Nyoka, Victoria Miro, Londyn
2013 – Wangechi Mutu: A Fantastic Journey, Nasher Museum of Art at Duke University, Durham; Brooklyn Museum of Art, Nowy Jork; Mary and Leigh Block Museum of Art, Northwestern University, Evanston; Museum of Contemporary Art Australia, Sydney, Australia; Leonard Pearlstein Gallery, Drexel University, Philadelphia
2012 – Susanne Vielmetter Los Angeles Projects, Los Angeles
2012 – This Undreamt Descent, Staatliche Kunsthalle Baden-Baden, Baden-Baden
2012 – Blackthrones, Gladstone Gallery, Bruksela; Muse d’art contemporain de Montral, Montreal
2011 – Il Capricorno, Wenecja
2010 – Hunt Bury Flee, Barbara Gladstone Gallery, Nowy Jork
2010 – Wangechi Mutu: My Dirty Little Heaven, Deutsche Guggenheim, Berlin; Wiels Museum, Bruksela
2010 – Wangechi Mutu: This You Call Civilization?, Art Gallery of Ontario / Muse des beaux-arts de lOntario, Kanda
2009 – Museum of Contemporary Art, San Diego
2008 – Wangechi Mutu: In Whose Image?, Kunsthalle Wien Project Space Karlsplatz, Wiedeń
2008 – Little Touched, Susanne Vielmetter Los Angeles Projects, Los Angeles
2008 – Yo.n.l, Victoia Miro Gallery, London, UK
2007 – Cleaning Earth, Franklin Artworks, Minneapolis
2007 – The Cinderella Curse, ACA Gallery, Woodruff Arts Center, Savannah College of Art and Design, Savannah
2006 – Sleeping Heads Lie, Power House, Memphis, TN
2006 – An Alien Eye and Other Killah Anthems, Sikkema Jenkins & Co., New York, NY
2006 – Exhuming Gluttony: a Lovers Requiem, Salon 94, New York, NY
2005 – The Chiefs Lairs A Holy Mess, The San Francisco Museum of Modern Art, San Francisco, CA, curated by Tara McDowell
2005 – Wangechi Mutu – Amazing Grace, Miami Art Museum, curated by Peter Boswell, Miami, FL
problematica, Susanne Vielmetter Los Angeles Projects
2004 – Hangin in Texas, Art Pace, San Antonio, TX
2003 – Pagan Poetry, Susanne Vielmetter Los Angeles Projects, Los Angeles, CA
2002 – Creatures, Jamaica Center for the Arts and Learning, Queens, New York, NY

Bibliografia:

Brielmaier Isolde, Wangechi Mutu: A Shady Promise, Bologna: Damiani (2008)
Keith Naima J., WANGECHI MUTU: “problematica”, Nka Journal of Contemporary African Art, 2007: 132-133.
Moos David, Wangechi Mutu: this you call civilization?, Art Gallery of Ontario, 2010
Murray Soraya, Africaine: Candice Breitz Wangechi Mutu Tracey Rose Fatimah Tuggar, Nka Journal of Contemporary African Art, 2002: 88-93
Smith Nicole R., Wangechi Mutu: Feminist Collage and the Cyborg, (2009)
Tschida Anne, Fantastic Journey: Wangechi Mutu at Museum of Contemporary Art North Miami, The Miami Herald, 2014.05.23
Young Allison, Critics Pick: Wangechi Mutu, ArtForum, 2014.11.20
„We categorize what we’re afraid of” An encounter with Wangechi Mutu

 

***
oprac. Małgosia Baka-Theis

Strona internetowa artysty>>>
Zbiór dzieł na Pinterest >>>

Biografie >>>

FacebookTwitterGoogle+WordPressBlogger Post